WPROWADZENIE
Kiedy wpiszemy w wyszukiwarkę obrazów Google słowo "przebaczenie", pierwsza strona prezentująca wyniki wyszukiwania pokazuje jedynie grafiki o treści religijnej. W naszej kulturze religijny wymiar przebaczenia jest niezwykle rozbudowany, nasi biskupi przebaczali biskupom niemieckim i prosili o przebaczenie. Jan Paweł II prosił o przebaczenie za błędy chrześcijaństwa. Przykłady można mnożyć w nieskończoność.
Kultura chrześcijańska problem przebaczenia stawia na pierwszym miejscu. Chrystus i jego ziemska misja pojednania, a więc odkupienia grzechów umożliwiającego zbawienie, od dwóch tysięcy obecny w kulturze nie tylko religijnej wskazuje na nieskończone możliwości wybaczania i proszenia o wybaczenie. Modlitwa Chrystusa, zawiera już bardzo konkretną wskazówkę co do miary przebaczenia, a więc jego relacyjnego charakteru. "Odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom" (
Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.) Winy zostaną nam odpuszczone proporcjonalnie do tego jak my odpuścimy winy przeciw nam. To już bardziej szczególowe nauczanie niż mniemanie o powszechnej możliwości przebaczenia. Śmiem jednak twierdzić, że dwa tysiące lat to mało, żeby ludzie mogli się nauczyć stosować tej reguły.
Chciałbym przeto powiedzieć, iż żyjemy w kulturze, w której przebaczenie jest łatwo osiągane. Wystarczy przeprosić, wystarczy, jak uczą nas święte księgi mała pokuta do odkupienia win i powrotu do starego dobrego czystego (najczęściej jednak nieużywanego) sumienia.
MERITUM
Przystąpmy teraz do niewielkiej analizy. Weźmy do tego celu dwoje ludzi. Osoba A i osoba B pozostają w relacjach.
1. Osoba A wyrządza osobie B pewne zło.
2. Osoba B odczuwa żal.
3. Osoba A prosi o przebaczenie.
4. Osoba B przebaczenia udziela.
Relacje wracają do normy.
KRYTYKA
Taki schemat jest najczęstszym schematem konfliktu i jego zażegnania. Jest schematem świadczącym o totalnej płyciźnie opisywanych relacji. Pierwsze pytanie jakie należy postawić jest pytaniem o przyczynę. Otóż, dlaczego osoba A wyrządza zło osobie B ? Czy nie świadczy to o zepsuciu bądź braku relacji zakładanej na początku?
Najczęściej odpowiedź na to pytanie jest twierdząca. W dobrych harmonijnych relacjach bardzo rzadko dzieje się zło i najczęściej jest ono przypadkowe, zachodzi jakaś nieforunność, która jest możliwa do wyjaśnienia, nie ma wtedy konieczności przepraszania, ponieważ zawinił czynnik niezależny. To w złych i zepsutych relacjach może zrodzić się zło.
W takiej sytuacji, nie ma możliwości przeproszenia. Akt przeprosin jest wtedy aktem irracjonalnym, porównywalnym jedynie do leczenia objawowego. Tak właśnie najczęściej się dzieje. Spojrzenie na relacje bez dążenie do prawdy o nich powoduje ich spłycenie a w konsekwencji sprawia, że stają się one bezwartościowe.
Oczywiście istnieje schemat naprawczy i dla takiego modelu, w którym najpierw relacja się zepsuła a potem nastąpiło jakieś zło. Należy najpierw naprawić relację, a później dokonywać ekspijacji.
PODSUMOWANIE
Płytkie rozumienie przebaczenia i pojednania jest przyczyną większości konfliktów. Jeżeli wobec trudnej sytuacji refleksja na temat relacji nie pogłębi się, serwujemy sobie płytkie rozwiązania głęboko zakorzenionych problemów. Słowem można zabrnąć aż na samo dno bagienka. Niestety płytka i zarazem najpopularniejsza implementacja chrześcijańskiej teologii przebaczenia i pojednania wzmacnia opisane wyżej tendencje. Trzeba zatem stwierdzić, że jedyną drogą do spojrzenia na rzeczy takimi jakie one są jest refleksja, która będzie prawdziwa, szczera i ukierunkowana ku dobru rozumnemu.